مفهوم لغوی یلدا، میلاد و به معنای شب تولد الهه مهر (میترا) است. جهت گرامیداشت این شب مراسم مذهبی خاص همراه با جشن و سرور در ایران باستان برپا  می شده است.بنا بر روایتی این مراسم به عنوان شبی مقدس به اروپا رفته است و پس از بسط و گسترش آیین مسیحیت، به مسیح منتسب گشت و شب یلدا به شب نوئل تبدیل شد. عید نوئل (روز 25 ماه دسامبر) چند شب با شب یلدای ما (روز 21 ماه دسامبر) فاصله دارد. بنا بر روابت علامه قزوینی در برهان قاطع، یلدا لغت سریانی است و در آن لسان همان کلمه میلاد عربی است که عبارت از زمان ولادت عیسی است. دکتر محمد معین در حواشی برهان قاطع این تعبیر را تایید نموده است.
ابو ریجان بیرونی در  آثار الباقیه خود یلدا را چنین تعبیر کرده است: در شبی که روز بیست و پنجم این ماه بر آن مقدم است، به عقیده رومیان شب بیست و پنجم محسوب می شود و عید میلاد در آن روز است که عید میلاد مسیح باشد و عید یلدا. در ادبیات پارسی نیز برخی شاعران به رابطه تولد مسیح و یلدا توجه کرده اند. به قسمتی از آنها اینجا اشاره می کنم.

به صاحب دولتی پیوند اگر نامی همی جویی      که از یک چاکری عیسی چنان معروف شد یلدا

(سنایی)

 روز  رویش  چو   برانداخت  نقاب  شب  زلف       گویی   از روی  قیامت   شب یلدا    برخاست

(سعدی)

بیدار   شو   که   در   شب   یلدای  نیستی        در پرده است چشم تو را طرفه خواب ها 

( صائب )

همه شب های غم  آبستن  روز  طرب  است      یوسف  روز  به  چاه  شب  یلدا  بیند          

(خاقانی)

 صحبت   حکام     ظلمت     شب    یلداست      نور زخورشید جوی بو که برآید 

( حافظ )

 اشک  خود  بر  خویش  می ریزم  چو  شمع        با شب یلدا در آویزم چو شمع 

(اقبال لاهوری)